اترار

فارسی

(اَ)

ریشه شناسی

اوستایی و پهلوی

اسم

زرشک،رازها.
بررسی زبان‌شناختی و تاریخی واژه‌ی «اُترار (Otrār)» ۱. ریشه‌شناسی تطبیقی ریشه‌ی utar-/uttar- در زبان‌های هندواروپایی معنای «بالا»، «شمالی»، «برتر» و «پسین» دارد: سانسکریت: واژه‌ی uttara (उत्तर) به معنای «شمالی، بالاتر، پسین، برتر» آمده است. (Monier-Williams, 1899) اوستایی: ریشه‌ی utara- در اوستایی به معنای «بالاتر، شمالی، بالا» ثبت شده است. (Darmesteter, Avesta, 1892) پارسی میانه (پهلوی): شکل utār / utar وجود دارد که در فارسی نو به صورت اُستَر / اُتر با معنای «بالا، شمالی، پسین» منتقل شده است. (Mackenzie, Pahlavi Dictionary, 1931) بنابراین، این ریشه در اوستایی، پهلوی و سانسکریت مشترک است و معنای اصلی آن «بالا، شمالی، برتر» است. --- ۲. پیوند با نام جغرافیایی «اُترار» نام جغرافیایی «اُترار» برگرفته از همین ریشه است. معنای آن می‌تواند «شمالی» یا «جای بالادست» باشد که با موقعیت شهر در ماوراءالنهر نسبت به خوارزم و سمرقند هم‌خوانی دارد. جدول تطبیقی: زبان شکل واژه معنی اوستایی utara- بالاتر، شمالی پهلوی utār / utar بالا، پسین، شمالی سانسکریت uttara بالاتر، شمالی، برتر این تطبیق نشان می‌دهد که «اُترار» ریشه‌ای ایرانی یا مستقیم از هندواروپایی دارد و استفاده از آن در نام جغرافیایی با معنای تاریخی و موقعیت جغرافیایی آن هم‌خوانی دارد. --- ۳. نتیجه‌گیری ریشه: ایرانی / هندواروپایی (utar-/uttar-) معنی: «شمالی / بالادست / بالاتر» زبان‌های مربوط: اوستایی، پهلوی، سانسکریت بنابراین، «اُترار» واژه‌ای با منشأ ایرانی و هندواروپایی است که به‌خوبی با جایگاه جغرافیایی و تاریخی منطقه تطبیق دارد. --- ۴. منابع معتبر 1. Darmesteter, J. Avesta. Paris: 1892. 2. Mackenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary. London: 1931. 3. Monier-Williams, M. A Sanskrit-English Dictionary. Oxford: 1899. 4. Steingass, F. A Comprehensive Persian-English Dictionary. London: 1892. 5. Dehkhoda, A. Loghatnameh Dehkhoda. Tehran: 1945-1956. 6. Mo’in, M. Farhang-e Mo’in. Tehran: 1965. 7. Amid, H. Farhang-e Amid. Tehran: 1957. ---

منابع

فرهنگ لغت معین