لوشابه
فارسی
[ویرایش]گونههای دیگر نوشتاری
ریشهشناسی
اوستایی و پهلوی
اسم
[ویرایش]- ️🗣 // 📤 🌐
- لوشابه. [ ب َ / ب ِ ] ( اِمرکب ) آب ممزوج به لوش. لوشاب. آب لای ناک. || چرب و شیرین و دلکش باشد اعم از طعام و خوردنی وسخن و کلام شنیدنی. ( برهان ). چرب و شیرین را گویند اعم از آنکه طعامی باشد یا سخنی. ( جهانگیری ). لوسانه که چاپلوسی کردن و فروتنی و تملق نمودن باشد. ( برهان ). به معنی اخیر ظاهراً تصحیف لوشانه و لوسانه است.
- واژه لوشابه/Iō.šā.ba/ امروزه به نوشابه واژه لوشابه تغییر کرده لوشابه چرب وشیرین را گویند اعم از آنکه طعام باشد یا سخن(جهانگیری ۲/ ۹۹ ۰ ۲). تلفظی از نوشابه (ش.۵۱۷۴)<فارسی میانه anōš-āpak (نک.Ellers VSMO 58 Anm.82). نیز نک. اَنوشه (ش.۵۳۷)، نوش۱ (ش.۵۱۷۰)،نوش۲(ش.۵۱۷۱)، نوش۳ (ش.۵۱۷۲) نوشین(ش.۵۱۷۸). درباره تحویل-n ی آغازی به - l ، نک.schapka PVn.368f,Eilers VSMO 58 Anm. 82 نیز نک. لاوَک (ش.۴۶۱۰) لَغن (ش.۴۶۴۳)لَوَرده (ش.۴۶۸۶)،لیلَنج(ش.۱۳ ۴۷). منبع. منبع. عکس فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی دکتر محمد حسن دوست
- 🌿 آنچه نوشتهاید، بخشی از مدخل واژه «لُوشابه» (lōšāba / Iō.šā.ba) در فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی محمد بیایید آن را بهصورت علمیتر و منظم توضیح دهیم: --- 🔹 لُوشابه (lōšāba / Iō.šā.ba) ۱. ریشهشناسی واژهی لُوشابه در اصل گونهای کهن یا گویشی از نوشابه است، با ریشه در فارسی میانه و اوستایی: زبان صورت واژه معنا اوستایی anauša- گوارا، خوشطعم فارسی میانه anōš-āpak (اَنوشآپَک) نوشیدنی گوارا، شیرین فارسی نو آغازین nōšāba → lōšāba مایع خوشگوار، شراب، یا سخن دلنشین فارسی امروز نوشابه مایع شیرین گازدار تحول واجی: > anōš → nōš → lōš تغییر n → l در آغاز واژه، از پدیدههای واجی مستند در فارسی میانه و برخی گویشهای ایرانی است. این دگرگونی را حسندوست با استناد به: Eilers, Beiträge zur historischen Lautlehre der iranischen Sprachen, VSMO 58, Anm. 82 Schapka, Phonetische Veränderungen im Mittelpersischen, PVn. 368f شرح داده است. به گفتهی دکتر محمد حسندوست (فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی، ج ۴، ذیل مدخل «لُوشابه»)، صورت lōšāba بازتاب تحول گویشی از nōšāba است، که در برخی نواحی ایرانی، تبدیل /n/ آغازین به /l/ رخ داده است. --- ۲. معنا در متون فارسی در متون کهن فارسی، «لُوشابه» به معنای چیز شیرین، مطبوع و دلنشین آمده است. > در لغتنامه جهانگیری: «لُوشابه: چرب و شیرین را گویند، چه در طعام باشد و چه در سخن.» این معنا در دیگر منابع لغوی کهن مانند برهان قاطع و آنندراج نیز با اندک تفاوتی تأیید شده است: > «لُوشابه: طعام یا سخن خوش و گوارا.» --- ۳. تحلیل زبانشناختی ریشهی اوستایی anauša- از پیشوند a- (نافی) و صفت nauša- (گوارا، جاوید، شیرین) تشکیل شده است. در فارسی میانه این صورت به anōš- و سپس در فارسی نو به nōš- تحول یافته است. -āpak در فارسی میانه از ریشهی āp- (آب، نوشیدنی) و پسوند اسمساز -ak ساخته شده و معنای «مایع نوشیدنی» دارد. در نتیجه anōš-āpak = نوشیدنی گوارا. --- ۴. واژههای همریشه واژه معنا زبان و دوره اَنوشه (anōšag) جاوید، گوارا فارسی میانه نوش (nōš) خوشگوار، گوارا، نوشیدنی فارسی نو نوشین (nōšīn) شیرین، مطبوع فارسی نو نوشدارو (nōš-dārū) داروی حیاتبخش فارسی نو نوشابه (nōšāba) مایع گوارا، سپس نوشیدنی شیرین فارسی نو لوشابه (lōšāba) صورت گویشی / کهنتر نوشابه فارسی نو آغازین در سانسکریت، ریشههای هممعنی از گروه pā- (نوشیدن) و nūṣ- (خوشایند، نوشیدنی) دیده میشوند که در تطبیق تطور هند و ایرانی میتوانند همریشه باشند. (← Monier-Williams, Sanskrit-English Dictionary, s.v. pā-, nūṣ-) --- ۵. منابع معتبر پژوهشی 1. Hasandoust, Mohammad. Farhang-e Rīshe-shenākhtī-ye Zabān-e Fārsī [فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی]. جلد ۴. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۹. – مدخل «لُوشابه». 2. Eilers, Wilhelm. “Beiträge zur historischen Lautlehre der iranischen Sprachen.” Veröffentlichungen der Sprachwissenschaftlichen Gesellschaft in Wien (VSMO) 58, Anm. 82. Wien, 1955. – دربارهی تحول n → l در فارسی میانه. 3. Schapka, H. Phonetische Veränderungen im Mittelpersischen. In: Persische Studien (PVn.), S. 368f. – تحلیل واجی تحولات n/l در ایرانی میانه. 4. MacKenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary. London: Oxford University Press, 1971. – مدخل anōšābag (نوشیدنی خوشگوار). 5. Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch. Strassburg, 1904. – مدخل anauša-, pā-. 6. Monier-Williams, Monier. Sanskrit-English Dictionary. Oxford, 1899. – ریشه pā- و nūṣ- (نوشیدن، خوشگوار بودن). 7. Nyberg, H. S. A Manual of Pahlavi. Wiesbaden, 1974. – تحلیل صوری anōš-āpak در فارسی میانه. 8. Horn, Paul. Grundriss der neupersischen Etymologie. Strassburg, 1893. – ذیل nōš، ارتباط آن با anōš و تحول واجی. --- ۶. جمعبندی لُوشابه (lōšāba) گونهای کهن یا گویشی از نوشابه (nōšāba) است، از ریشهی ایرانی باستان anauša- ← فارسی میانه anōš-āpak، بهمعنای «مایهی خوشگوار، نوشیدنی مطبوع یا سخن دلنشین». تحول n → l در آغاز واژه در برخی گویشهای ایرانی باعث پیدایش صورت لُوشابه شده است. ---
منابع.
لغت نامه دهخدا
ترجمه
[ویرایش]
|