تمس
فارسی
[ویرایش]ریشه شناسی
اوستایی و سانسکریت
واژهی «تَمَر / تِمَر / تَمَس» در متون لغوی فارسی و منابع هند و ایرانی به معنای «تاریکی، ظلمت» آمده است. در اینباره چند منبع معتبر (لغوی و زبانشناسی) آورده میشود:
---
منابع:
1. برهان قاطع (محمدحسین بن خلف تبریزی، قرن ۱۱ هـ.ق.)
ذیل «تمر»: «به زبان علمی هند بمعنی تاریکی باشد که در مقابل روشنی است.»
2. ناظمالاطباء (محمدحسن خان ناظمالاطباء، قرن ۱۳ هـ.ق.)
ذیل «تمر»: «تاریکی و ظلمت و سیاهی و کوری کامل.»
3. لغتنامه دهخدا (علیاکبر دهخدا، به نقل از برهان و ناظمالاطباء)
در جلد مربوط به «تمر» همین معانی را تکرار کرده است.
4. Monier-Williams, Sanskrit-English Dictionary (Oxford, 1899)
مدخل tamas (तमस्): darkness, gloom, ignorance.
از همین واژهی سانسکریت (tamas) در فارسی به صورت «تمر/تم» بازمانده است.
5. Mayrhofer, Etymologisches Wörterbuch des Altindischen (EWA)
ذیل tamas: «Dunkelheit, Finsternis» (تاریکی، ظلمت).
6. اوستایی و فارسی باستان
در اوستایی نیز ریشهی مشابهی وجود دارد: tem- به معنای «تاریک بودن» (بارتولومه، Altiranisches Wörterbuch).
مثلاً اوستایی: temah- (تاریکی).
---
منابع زبانشناسی (سانسکریت → فارسی)
Monier-Williams, Sanskrit-English Dictionary (1899)
timira (तिमिर): "darkness, obscurity, blindness".
Macdonell, A Sanskrit-English Dictionary (1924)
timira: "darkness, gloom; dimness of sight, blindness".
---
✅ پس «تمر» در فارسی یک وامواژه یا بازتاب از ریشهی tem- / tamas سانسکریت و اوستایی است، و معنای اصلی آن همیشه «تاریکی، ظلمت» بوده است.
برگردانها
[ویرایش]- انگلیسی
- suricate