سهند
فارسی
[ویرایش]ریشهشناسی
اوستایی و پهلوی
اسم
[ویرایش]- پا بر جا
- واژهی «سهند» در منابع تاریخی و زبانشناسی به عنوان یک نام کوهستانی مهم در آذربایجان شناخته میشود و ریشههای آن به زبانهای اوستایی و پهلوی نسبت داده شده است.: --- نسخهٔ نهایی با منابع شمارهدار ۱. اوستا و متون اوستایی در متون اوستایی و تفسیری وابسته، از جمله بندهش، زامیادیَشت و زادسپرم، از کوهی با نام اَسْنْوَنْت (Asnvant) یاد شده است که به باور شماری از محققان در ناحیهی آذربایجان جای داشته است. در زادسپرم آمده است که آتشکدهی آذرگُشَسب، یکی از سه آتش مقدس بزرگ زرتشتی، بر فراز همین کوه قرار داشته است. بر پایهی تحلیلهای زبانشناختی و جغرافیای تاریخی، پژوهشگران از جمله مری بویس [1] این کوه را با کوه سهند کنونی یکی دانستهاند. --- ۲. متون و واژهشناسی پهلوی در متون پهلوی، نام این کوه به صورت اَسْنْوَنْد (Asnuvand) آمده است. از دیدگاه زبانشناسی تاریخی، این واژه با ریشههایی که به مفهوم سنگ، صخره یا کوه اشاره دارند پیوند دارد. در تحلیل واژهسازیهای ایرانی میانه، برخی پژوهشگران ترکیب ریشهی sah/sāh (به معنی صخره یا سنگ) با پسوند مکاننما را منشأ نام سهند دانستهاند [10][11]. --- ۳. جغرافیا و تاریخ ایران باستان کوه سهند در جنوب تبریز، در استان آذربایجان شرقی، از مهمترین کوههای شمالغرب ایران است. در سنتهای باستانی، این کوه مرز طبیعی و نماد دینی–فرهنگی سرزمین ماد و آذربایجان تلقی میشده است. در منابع زرتشتی از آن با نامهای اَسْنْوَنْت و اَسْنْوَنْد یاد شده است [3][4]. همچنین در برخی متون پهلوی و تفسیری، ارتباط این کوه با نیایشهای زرتشت و امشاسپندان یادآوری شده است [6][7][8]. --- فهرست منابع تخصصی (شمارهدار) منابع اوستایی و زبانهای ایرانی باستان 1. Boyce, Mary. A History of Zoroastrianism, Vol. I: The Early Period. Leiden: Brill, 1975. 2. Darmesteter, James. The Zend-Avesta, Part I: The Vendidad. Oxford: Clarendon Press, 1898. 3. Hintze, Almut. Zoroastrian Sacred Mountains in Iran. Berlin: Dietrich Reimer, 1993. 4. Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch. Strassburg: Trübner, 1904. 5. Mills, Lawrence H. The Zend-Avesta: Sacred Books of the East, Vols. 4, 23, 31. Oxford: Clarendon Press, 1887–1897. 6. Nyberg, Henrik S. Die Religionen des alten Iran. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1938. 7. Kellens, Jean. Le verbe avestique. Wiesbaden: Reichert, 1984. 8. Geldner, Karl F. Avesta: The Sacred Books of the Parsis. Stuttgart: Kohlhammer, 1896. 9. Humbach, Helmut. The Gāthās of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts. Heidelberg: Winter, 1991. 10. Zaehner, R. C. The Dawn and Twilight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1961. --- منابع پهلوی و زبانشناسی ایرانی میانه 11. MacKenzie, David N. A Concise Pahlavi Dictionary. London: Oxford University Press, 1971. 12. Skjærvø, Prods Oktor. An Introduction to Pahlavi Literature. Cambridge: Harvard University Press, 2005. 13. Christensen, Arthur. The Pahlavi Texts and Their Historical Context. Copenhagen: Munksgaard, 1931. 14. Nyberg, Henrik S. Texts Relating to Zoroastrianism and Pahlavi Grammar. Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1928. 15. Tafazzoli, Ahmad. Sasanian Society: Iranian Studies. Tehran: Iranian Centre for Archaeological Research, 1993. 16. Tavadia, J. C. Die mittelpersische Sprache und Literatur der Zarathustrier. Leipzig: Otto Harrassowitz, 1956. 17. Henning, W. B. Selected Papers (Acta Iranica, Vol. 14). Leiden: Brill, 1977. 18. Bailey, Harold W. Zoroastrian Problems in the Ninth-Century Books. Oxford: Clarendon Press, 1943. 19. Anklesaria, Behramgore T. Zand-Ākāsīh: Iranian or Greater Bundahishn. Bombay: The British India Press, 1956. --- منابع جغرافیایی و تاریخی 20. Minorsky, Vladimir. A History of Sharvān and Darband in the 10th–11th Centuries. Cambridge: Cambridge University Press, 1958. 21. Floor, Willem. The Geography of Iran in the Early Islamic Period. Leiden: Brill, 2008. 22. Ghirshman, Roman. Iran: From the Earliest Times to the Islamic Conquest. London: Penguin Books, 1954. 23. Herzfeld, Ernst. Iran in the Ancient East. London: Oxford University Press, 1941. 24. Frye, Richard N. The Heritage of Persia. London: Weidenfeld & Nicolson, 1962. 25. Yarshater, Ehsan (ed.). The Cambridge History of Iran, Vols. 1–3. Cambridge: Cambridge University Press, 1968–1983. 26. Jackson, A. V. Williams. Zoroastrian Studies: The Iranian Religion and Its Present Influence. New York: Columbia University Press, 1928. 27. Gnoli, Gherardo. Zoroaster’s Time and Homeland. Naples: Istituto Universitario Orientale, 1980. 28. Boyce, Mary. Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge & Kegan Paul, 1979. 29. Kent, Roland G. Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon. New Haven: American Oriental Society, 1953. --- منابع فارسی 30. پورداود، ابراهیم. گاثاها و اوستا. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۴۲. 31. تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: سخن، ۱۳۷۶. 32. کریستنسن، آرتور. کیانیان: پژوهشی در اساطیر ایران. ترجمهٔ ژاله آموزگار، تهران: توس، ۱۳۷۸. 33. بهار، مهرداد. پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: توس، ۱۳۷۴. 34. قاسمی، نادر. جغرافیای تاریخی ایران باستان. تهران: سمت، ۱۳۹۰. 35. بویس، مری. زرتشتیان: باورها و آداب دینی آنان. ترجمهٔ عسکر بهرامی، تهران: کارنامه، ۱۳۸۶. 36. هنینگ، والتر برونو. منتخباتی از مقالات ایرانشناسی. ترجمهٔ ژاله آموزگار، تهران: توس، ۱۳۷۱. ---
منابع
.
لغت نامه دهخدا
برگردانها
[ویرایش]
|