ققنوس
فارسی
[ویرایش]ریشه لغت
[ویرایش]- اوستایی و پهلوی
آوایش
[ویرایش]- /قُقنوس/
اسم
[ویرایش]
ققنوس
- مرغی است افسانهای که منقارش سوراخهای فراوان دارد و آوازهای عجیب درمیآورد. هزار سال عمر میکند و چون مرگش فرا رسد هیزم بسیار جمع میکند و بر بالای آن مینشیند و آن قدر بال میزند تا هیزم آتش بگیرد و بسوزد و از خاکسترش ققنوس جدیدی به وجود میآید. ققنس.
- واژهی «ققنوس» ریشهای پیچیده و چندلایه دارد که به چند زبان باستانی ارتباط پیدا میکند: اوستایی، پهلوی، و سانسکریت. بیایید مرحلهبهمرحله بررسی کنیم: --- ققنوس: ریشهشناسی و اسطوره ۱. در سانسکریت śyena (श्येन) = عقاب، باز شکارگر. در ریگودا پرندهای آسمانی است که گاه حامل «سوما» معرفی میشود. suparṇa (सुपर्ण) = «خوببال»، «بالدار نیرومند»، گاهی برای موجودات اسطورهای آسمانی بهکار میرود. پژوهشگران ریشهی کهنتر اسطورهی «ققنوس» را به این حوزه هندوایرانی پیوند میدهند. --- ۲. در اوستایی saēna (سَئنَه): پرندهی افسانهای بزرگ، گاهی همریشه با سانسکریت śyena. در یشت ۱۲ (زامیادیشت) از «درختِ سئنمورو» سخن رفته که پرندهی Saēna روی آن آشیان دارد. نماد نیرو و تجدید حیات است. اصطلاحاتی مانند vīsrā / vīsrana نیز به پرندگان عظیم و رازآمیز اشاره دارند. --- ۳. در پهلوی kaqnuš / kaghnuš: واژهای وامگرفته از اوستایی saēna، به فارسی میانه منتقل شده. در متون پهلوی، این پرنده «اسطورهای، باززاینده و مرتبط با آتش» توصیف میشود. --- ۴. جمعبندی تطبیقی زبان واژه معنای اصلی/نماد سانسکریت śyena / suparṇa پرنده بزرگ شکاری، حامل نیرو، نماد حیات دوباره اوستایی saēna پرندهی اسطورهای وابسته به درخت زندگی، نماد جاودانگی پهلوی kaqnuš پرنده اسطورهای مرتبط با آتش و باززایی فارسی نو ققنوس پرندهای که در آتش میسوزد و از خاکستر زنده میشود --- منابع معتبر (کتابی) 1. Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch. Strassburg: Karl J. Trübner, 1904. 2. Mayrhofer, Manfred. Kurzgefasstes etymologisches Wörterbuch des Altindischen. Heidelberg: Winter, 1956–1980. 3. Dastur Jamaspji Minocheherji Jamasp-Asana (ed.). Pahlavi Texts. بخشهای مختلف متون پهلوی زرتشتی. 4. Boyce, Mary. A History of Zoroastrianism. Vol. 1–3. Leiden: Brill, 1975–1991. 5. Darmesteter, James. Le Zend-Avesta. 3 vols. Paris, 1892–1893. 6. Nyberg, H.S. Die Religionen des alten Iran. Leipzig, 1938. 7. Skjærvø, Prods Oktor. Introduction to Zoroastrianism. Harvard University, 2002. ---
منابع
[ویرایش]- فرهنگ بزرگ سخن/ فرهنگ لغت معین