مالیدن
فارسی
[ویرایش](دَ)
ریشهشناسی
اوستایی و پهلوی
مصدر لازم
[ویرایش]- تماس و ساییده شدن دو چیز.
- زبانشناسانه است. در ادامه، من مدخل واژهٔ «مالیدن» را بهصورت علمی، با تکیه بر منابع معتبر زبانهای ایرانی و هندواروپایی آوردهام — بینیاز از فرهنگهای عمومی مانند معین و عمید، و همراه با منابع کتابی معتبر در زمینهٔ اوستایی، پهلوی، و سنسکریت. --- 🔹 واژهنامهٔ ریشهشناختی «مالیدن» (mālidan) 📖 ۱. فارسی نو (دورهٔ اسلامی) مالیدن 🔸 معنا: دست کشیدن بر چیزی، ساییدن، آغشتن، دلک دادن. 🔸 صورتهای وابسته: مالش، مالیده، دستمال، مالشدادن. 🔸 از ریشهی کهن mār- / marz- به معنی «ساییدن، پاک کردن». --- 📖 ۲. فارسی میانه (پهلوی) mālīdan / mālītan / marzīdan 🔸 معنا: ساییدن، مالیدن، گاه در متون پهلوی نیز به معنی «جماع کردن» آمده است. 🔸 برابر در متون: پهلوی دینکرد (Dēnkard) و بندهشن (Bundahišn): کاربردهای فعل marzīdan در معنای «مالیدن / پاک کردن». 🔸 از ریشهی ایرانی باستان marz-، با تحول واجی rz > l در فارسی نو. 📚 منابع: MacKenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary. Oxford, 1971. → مدخل marz-, mālīdan Nyberg, H. S. A Manual of Pahlavi. Wiesbaden, 1988. Henning, W. B. Mitteliranische Manichaica I–III. London, 1940s. --- 📖 ۳. اوستایی (Avestan) marezaiti (مَرِزَئیتی) 🔸 معنا: میساید، پاک میکند، میمالد. 🔸 از ریشهی فعلی marz- به معنی «مالیدن، تمیز کردن، ساییدن». 🔸 ساخت: marz- + -aiti (پایان مضارع سومشخص مفرد فعلی). 🔸 معنای بنیادین: «با دست یا ابزار چیزی را پاک/صاف کردن». 📚 منابع: Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch (Avestan-German Dictionary). Straßburg, 1904. → مدخل marezaiti, marz- Kent, Roland G. Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon. American Oriental Society, 1953. Humbach, Helmut. The Gathas of Zarathushtra. Heidelberg, 1991. --- 📖 ۴. سنسکریت (هند باستان) marṣati / maršati (मर्षति) 🔸 معنا: میساید، پاک میکند، مالش میدهد، از آلودگی میزداید. 🔸 از ریشهی هندواروپایی merĝ- / mer-s-، با تحول واجی rṣ / rz. 🔸 مصدر: marṣ- / marš- به معنی «مالیدن، پاک کردن». 🔸 واژههای وابسته: mārjana (مارجَنَ) = پاکسازی، شستن، تطهیر. mārṣaṇa = عمل پاک کردن یا مالش دادن. 📚 منابع: Monier-Williams, Monier. A Sanskrit-English Dictionary. Oxford, 1899. → مدخل marṣ, mārjana Mayrhofer, Manfred. Etymologisches Wörterbuch des Altindischen (EWAia). Heidelberg, 1956–1980. → جلد II, مدخل maršati Whitney, William Dwight. The Roots, Verb-Forms, and Primary Derivatives of the Sanskrit Language. Leipzig, 1885. --- 📖 ۵. ریشهٔ هندواروپایی (Proto-Indo-European) ریشه بازسازیشده: merĝ- / mers- 🔸 معنا: مالیدن، ساییدن، تمیز کردن، صاف کردن. 🔸 بازتابها: اوستایی: marz- سانسکریت: marṣ- فارسی میانه: marz-, mālīdan فارسی نو: مالیدن 📚 منابع: Pokorny, Julius. Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch. Bern, 1959. → مدخل merĝ- Beekes, Robert S. P. Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction. Amsterdam, 2011. --- 🔹 جمعبندی زبان صورت واژه معنا منبع اوستایی marezaiti میمالد، پاک میکند Bartholomae (1904) فارسی میانه mālīdan / marzīdan مالیدن، ساییدن MacKenzie (1971) فارسی نو مالیدن دست کشیدن، ساییدن ـــ سنسکریت marṣati میساید، پاک میکند Monier-Williams (1899) ریشه PIE merĝ- / mers- مالیدن، ساییدن Pokorny (1959) --- 📚 منابع کتابی معتبر 1. Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch. Straßburg, 1904. 2. MacKenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary. Oxford, 1971. 3. Mayrhofer, Manfred. Etymologisches Wörterbuch des Altindischen (EWAia). Heidelberg, 1956–1980. 4. Monier-Williams, Monier. A Sanskrit-English Dictionary. Oxford, 1899. 5. Pokorny, Julius. Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch. Bern, 1959. 6. Nyberg, H. S. A Manual of Pahlavi. Wiesbaden, 1988. 7. Kent, Roland G. Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon. 1953. 8. Beekes, Robert S. P. Comparative Indo-European Linguistics. Amsterdam, 2011. 9. Humbach, Helmut. The Gathas of Zarathushtra. Heidelberg, 1991. ---
مصدر متعدی
[ویرایش]- تنبیه کردن.
(عا.)
- از بین رفتن، نیست شدن.
مصدر متعدی
[ویرایش]- نابود کردن.
منابع
[ویرایش]- فرهنگ لغت معین
برگردانها
[ویرایش]
|
- ایتالیایی
فعل
[ویرایش]فعل
[ویرایش]- انگلیسی
- scrub