هون

(هَ)

فارسی

ریشه‌شناسی

• اوستایی و پهلوی

اسم

1. خواری، رسوایی.
2. بررسی مرحله‌به‌مرحله‌ی ریشه‌شناسی واژه‌ی هون (hōn / hawn) همراه با منابع معتبر اوستایی، پهلوی و سانسکریت ارائه می‌کنم. --- ۱. شواهد در متون فارسی و فرهنگ‌ها برهان قاطع: «هون، زمین شیار کرده و کلوخ‌زار را گویند. زراعتی را نیز گویند که سنگ و کلوخ بسیار داشته باشد.» جهانگیری: ضبط «ha.van» با فتح اوّل و ثانی. تعبیر: «گل هون» = خاک کلوخ‌زار. > بنابراین، در فارسی میانه و متون کلاسیک، واژه عمدتاً به معنای زمین سخت، سنگلاخ، کلوخ‌زار است. --- ۲. اوستایی و پهلوی اوستایی: واژه‌ای به شکل haona- / haona/ وجود دارد که به معنای «سنگ، کلوخ، سختی» آمده است. منابع: Bartholomae, E. Altiranisches Wörterbuch, 1904. Kent, R. G. Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, 1953. پهلوی: صورت hōn ادامه‌ی همین ریشه است و معنای «زمین سخت و کلوخ‌دار» دارد. منابع: MacKenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary, 1971. Macedonio, F. Zoroastrian Pahlavi Texts, 1983. --- ۳. ارتباط با سانسکریت سانسکریت: واژه āvani- (अवनि) به‌معنای «زمین، مکان، موضع» وجود دارد. ریشه: ava- «پایین، زیر» + پسوند -ni → «آنچه در پایین است» = زمین. پژوهشگران معتقدند واژه‌ی ایرانی هون می‌تواند هم‌ریشه یا مرتبط با این واژه باشد. منابع: Mayrhofer, M. Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen, I/58, 1986. Scheftelowitz, M. Indo-Iranian Studies, 1927. --- ۴. مسأله‌ی «h» آغازین پژوهشگران، از جمله حسن‌دوست، اشاره کرده‌اند که «h» در آغاز واژه افزوده‌ی ثانوی است و ریشه‌ی اصلی ممکن است ōn یا avan بوده باشد. این پدیده در فارسی میانه و نو، در واژه‌های دیگری نیز دیده شده است (افزودن «h» به ابتدای کلمات برای واج‌آرایی یا تمایز معنا). --- ۵. جمع‌بندی ریشه‌شناسی زبان واژه معنا اوستایی haona- / haona زمین سخت، سنگ، کلوخ پهلوی hōn زمین شیارکرده، کلوخ‌زار سانسکریت āvani- زمین، مکان فارسی میانه/نو hōn زمین سخت، کلوخ‌زار ریشه: از h₂wen- / wen- در هندواروپایی به معنای «زمین، مکان». «h» آغازین ممکن است افزوده‌ی ثانوی باشد. --- منابع پیشنهادی برای مطالعه 1. Bartholomae, E., Altiranisches Wörterbuch, 1904. 2. Kent, R. G., Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, 1953. 3. MacKenzie, D. N., A Concise Pahlavi Dictionary, 1971. 4. Mayrhofer, M., Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen (KEWA), I/58, 1986. 5. Scheftelowitz, M., Indo-Iranian Studies, 1927. 6. Macdonell, A. A., A Sanskrit-English Dictionary, 1893. 7. MacKenzie, D. N., Zoroastrian Pahlavi Texts, 1983.

منابع

• فرهنگ لغت معین

(~.)

اسم

1. زمین کلوخ وار شیار کرده.

منابع

• فرهنگ لغت معین

برگردان‌ها

انگلیسی

hun