پلشت
ظاهر
فارسی
[ویرایش]ریشه شناختی
(پِ لِ یا پَ لَ)
صفت
[ویرایش]- پلید.
- آلوده، چرکین.
- واژه پلشت.[ پ ِ ل َ / پ ِ ل ِ / پ َ ل َ ] ( ص ) آلوده. ناپاک. پلید.( اوبهی ). فرخج. فژه. ( لغت نامه اسدی نسخه نخجوانی ). فژاکن. فژاک. ( لغت نامه اسدی ). شوخگن. چرک. چرکین.مردار و نکبتی را گویند. ( برهان قاطع ) : زنی پلشت و تلاتوف و اهرمن کردار نگرنگردی از گرد او که گرم آئی. شهید. بادل پاک مرا جامه ناپاک رواست بد مر آنرا که دل و جامه پلید است و پلشت. کسائی ( از لغتنامه اسدی ). با دو کژدم نکرد زشتی هیچ با دل من چرا شد ایدون زشت زشت خوی پلید کرد مرا هر کرا خو پلید هست پلشت. کسائی. و آن نیز گربه ای است پلشت و پیاستو. فخری ( از فرهنگ ضیاء ). || این لفظ در فرهنگستان معادل عفونی پذیرفته شده است و پلشت بر را بمعنی ضدعفونی گرفته اند و پلشت بری را بمعنی ضدعفونی کردن. ( واژه های فرهنگستان تا پایان سال 1319 هَ. ش. ). و این وضع نماینده کمال بی اطلاعی از لغت و دوری تمام از ذوق ادبی و لغوی است.
- واژه پلشت /pa.lašt/ «ناپاک، پلید، چرکین» (نیشی): زنی پلشت و تلافوت و اهرمنکردار ـ ننگر (نگری از گرد او که گرم آید (شهید بلخی ـ اشعار پراکنده ۱۳۶/۹۱)، با دل پاک، هر جامه ناپاک رواست ـ بد مر آن را که دل و جامه پلید است و پلشت (کسایی ـ به نقل از لغت فرس ۳۷).
- فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی احتمالاً مشتق از pat- + rist [قس دیستن «ریدن» (برهان قاطع)]. قس خراسانی: lemast «ژولیده، آلوده، مجلل» (pat- + rist > *palist > *lapist > *lamist >) (Monchi-Zadeh Ac.Ir. 29/1990 340). فارسی افغانستان: palast «زن کثیف و بیسلیقه»، lamašt «زن آلوده و کثیف و بیسلیقه» (افغاننویس، لغات عامیانه، صص ۹۰ و ۵۱۸). دربارهٔ جزء دوم، نیز نک. پلید (ش. ۱۲۳۸)، ریدن (ش. ۲۶۷۱).
منابع
[ویرایش]- فرهنگ لغت معین
- لغت نامه دهخدا
- فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی
برگردانها
[ویرایش]- انگلیسی
- antiseptic