شالوده

از ویکی‌واژه
پرش به: ناوبری، جستجو

فارسی[ویرایش]

(شالوده پایین ترین عضو یک ساختمان جهت انتقال نیروها و جرمهای آن اعم از بارهای مرده، زنده، استاتیکی و مکانیکی به زمین می باشد. به همین جهت شناخت و اجرای صحیح شالوده از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که اگر کلیه اعضای ساختمان با دقت و مصالح مناسب اجرا شوند ولی شالوده نداشته باشد، خطر واژگونی، نشست ناممکن و تلفات مالی و جانی به دنبال خواهد داشت. در این جا سعی داریم برخی مسائل اجرایی و فنی پیش از اجرای شالوده در حین اجرا را بازگو کنیم.


ساختمانی را که قصد ساخت آن را داریم از دو حال خارج نیست، یا ساختمانی است که یک، دو یا سه طرف آن را ساختمان های همجوار احاطه نموده اند و یا ساختمانی که دور آن هیچ ساختمانی ساخته نشده است. منظور از بروکف تعیین جانمایی ساختمان نسبت به خیابان، کوچه و املاک مجاور می باشد. یکی از مطالب عنوان شده در دستور نقشه ( که توسط شهرسازی مناطق شهرداری صادر شده ) بیان ابعاد زمین قبل و بعد از اصلاحی و تعیین میزان و موقعیت اشغال زمین در جهت های شمال، جنوب، شرق و غرب است. مهندس طراح با در نظر گرفتن محدودیتهای اعلام شده نسبت به ارائه طرح اقدام می نماید.

دانستن و درنظر گرفتن رقوم و ارتفاع تراز ساختمان نسبت به معبر یا معابر مجاور جهت لحاظ کردن ورودی های ساختمان توسط مهندس طراح الزامی است.

1- پیاده کردن نقشه: پس از دانستن بروکف و اقدام به طراحی معماری و محاسبات نوبت به پیاده کردن نقشه با اندازه واقعی روی زمین است. نخستین جایی که در اجرای ساختمان مدنظر قرار می گیرد شالوده، پی و یا فنداسیون ساختمان می باشد. ممکن است ساختمان دارای زیرزمین نباشد و نیاز به گودبرداری عمیق نداشته باشیم. در این صورت با بررسی موقعیت شالوده با عمل گچ ریزی موقعیت شالوده ها را روی زمین پیاده کرده و پی کنی انجام می گیرد. چنانچه ساختمان دارای زیرزمین باشد، بسته به اینکه چقدر از ساختمان ها و معابر همجوار پایین تر باشد با رعایت تمهیدات خاص، گودبرداری انجام خواهد شد. اگر در کنار ساختمان مورد نظر ساختمان یا ساختمان های دیگر وجود داشته باشد جهت دستیابی به امتداد بر ساختمان کافی است ضمن در نظر گرفتن مقدار عقب نشینی یا اصلاحی ریسمان بلند را در بر ساختمان ببندیم. گاهی اوقات به خاطر نبودن ساختمان ساخته شده د رمجاورت ملک مورد نظر به ناچار از بر جداول یا آسفالت کوچه و خیابان سود جسته و موقعیت زمین و بنا را پیدا می کنیم. در این جاست علاوه بر ریسمان کشی در بر ساختمان، در امتدادهای عمود برنبش ( بر) ساختمان نیز نیاز به ریسمان کشی داریم.


ممکن است در مجاورت محل احداث ملک حتی جدول یا آسفالت هم رویت نشود. در این گونه موارد با عمل ریسمان کشی و متر کشی می توان موقعیت دقیق زمین و بنا را تعیین نمود. بنابراین استفاده از دوربین نقشه برداری جهت پیدا کردن موقعیت درست زمین و بنا ( عرصه و اعیان ) اجباری است. بدین ترتیب که با انتقال امتدادهای خیابان های اصلی که دورتر از ملک هستند و میخکوبی و علامتگذاری های لازم ابتدا امتدادهای فرعی و سپس بروکف و حتی رقوم ارتفاعی را به دست می آوریم. 2- پی کنی: در امر پی کنی بایستی به مسائل زیر توجه فراوان نمود تا از به وجود آمدن مسائل احتمالی و مشکلات عدیده جلوگیری به عمل آید. مسائل اقتصادی نیز در امر پی کنی قابل توجه است. نکته نخست- برداشتن خاکهای نباتی و گیاهی و قطع درختان و درختچه ها و درآوردن ریشه های درخت در مورد بناهایی که تقریبا در سطح زمین یا اندکی پایین تر یا بالاتر ساخته خواهد شد. نکته دوم- چنانچه در محدوده زمین نهر، رود کوچک و یا خط لقعر مسیر آب باران دیده شود دو حالت وجود دارد. حالت اول: اگر رود یا نهر مورد نظر حتی در فصول بارندگی خشک باشد و احتمال جاری شدن آب باران در آن نباشد، پس از عمل پی کنی و گود برداری اقدام به پر کردن کامل نهر یا رود واقع شده در زمین با مصالح مناسب از قبیل شفته آهک و بتن مگر می نمائیم.

حالت دوم: وقتی است که به صورت فصلی یا دائمی آب در داخل نهر یا رود جریان دارد. دراین حالت به جای پر کردن نهر، لازم است با اقدامات مناسب که در کتابهای زهکشی آورده شده، آب بالا دست زمین مورد نظر را به پایین دست منتقل نماییم تا زمین ما از لحاظ رطوبت و وجود آب آزاد پاک و خشک شود. برای نمونه اگر در مجاورت ملک ساختمان دیگری نباشد، می توان با انحراف مسیر رود یا نهر، از ورود آب به داخل زمین جلوگیری نمائیم و یا در مواردی که امکان عبور و هدایت آب نهر از مجاورت ملک را نداریم می توان با لوله گذاری در زیر ساختمان یا پی، بسته به موقعیت تراز آب جاری، جریان آب را به طرف دیگر ساختمان هدایت نماییم.

حالت سوم: اگر پس از گودبرداری و پی کنی و رسیدن به سطح تراز مورد نظر با زمین سست مواجه شدیم لازم است گودبرداری و پی کنی را ادامه دهیم تا به زمین سفت و مطمئن برسیم همچنین تا هر ترازی که خاک دستی وجود داشته باشد می بایست خاک دستی به طور کامل برداشته شود. اضافه خاکبرداری یا پی کنی را می توان با مصالح مناسب همچون بتن مگر و یا مخلوط بتن مگر با قلوه سنگ و یا لاشه چینی با سنگ و ملات ماسه سیمان پر نمود.

حالت چهارم: در صورت وجود چاه قدیمی فاضلاب مخصوصا در زیر پی ها واقع شده باشند لازم است به طور کامل پر شود بهترین گزینه برای پر کردن این گونه چاه ها ملات شفته آهک، نسبت یک به یک خاک محل ( حاصل از پی کنی یا گود برداری ) و آهک می باشد.

حالت پنجم: علاوه بر ملاحظات مربوط به بحث ایمنی در گودبرداری و روشهای مهار ساختمان های مجاور گود، گاهی ناچاریم قسمتی از پی کنی و گودبرداری را به تعویق انداخته و مابقی گودبرداری یا پی کنی را انجام دهیم. پس از تکمیل پی کنی، قالب بندی، میلگرد گذاری و بتن ریزی و نهایتا نصب تیر و ستونها با احتیاط کافی قسمتی را که مانده بود برداشته و عملیات پی کنی و ... را تکمیل می کنیم.بدیهی است در مرحله قبلی که آرماتور بندی انجام شد، می بایست مقداری از میلگردهای پی و شناژها را به صورت ریشه پیش بینی نمود تا بین دو مرحله بتن ریزی اتصال کافی برقرار گردد. حالت ششم: رعایت عمق یخ بندان برای مناطق سردسیر الزامی است. یعنی در مناطق سردسیر باید در عمق از سطح خاک باشد که هنگام رسیدن رطوبت به آن در معرض یخ زدن قرار نگیرد.

3- قالب بندی: در پاره ای موارد بر حسب نوع کار، نوع زمین، نوع شالوده اعم از تکی، نواری یا زاویه و نحوه عملکرد پیمانکار، عملیات گودبرداری تا روی سطح بتن شالوده برداشته شده و در موارد دیگر خاک محدوده اجرای شالوده را تا زیر تراز بتن مگر برمی دارند. معمولا وقتی سطح اشغال شالوده کم باشد یا اینکه شالوده هواری با عرض نسبتا کم داشته باشیم برداشت موضعی خاک مقرون به صرفه تر خواهد بود که با توجه به حجم گودبرداری و نوع خاک به وصورت دستی یا ماشینی انجام می گیرد.

در مـوارد دیگـری هم که سطـح اشغــال شــالوده زیاد باشد برداشتن محـدوده کلـی شـالوده ( فنداسیون ) ارجحیت دارد. بنابراین پس از اجرای شالوده فاصله میان شالوده ها و کلافها با خاک مناسب پر می شود. الف- در مواردی که پی کنی موضعی انجام شده باشد عمدتا قالب بندی آجری به صورت مدفون اجرا می شود. به طور مثال اگر عرض پی نواری 20/1 متر باشد و ضخامت دیواره قالب را 20 سانتی متر در نظر بگیریم، ابتدا پی کنی به عرض تقریبی 80/1 متر ( اضافه پی کنی 1/0 * 2 + دیوار آجری 20/0 * 2 + عرض پی 20/1 = 80/1 ) انجام داده و با در نظر گرفتن حدود 10 سانتی متر حاشیه دیوار از هر طرف، اقدام به دیوار چینی به عنوان بدنه قالب می نماییم. بهتر است پیش از شروع قالب بندی بستر شالوده را آماده کنیم به این ترتیب که ابتدا توسط دوربین یا وسایل سنتی از قبیل شیلنگ تراز یا شمشه و تراز، کلیه کفها را هم تراز نمائیم و جهت صاف شدن کف شالوده و ایجاد لایه ای نسبتا مناسب جهت جلوگیری از نفوذ شیره بتن به داخل خاک، بتن مگر با عیار 100 الی 150 کیلوگرم سیمان در هر متر مکعب بتن می ریزیم و روی آن را با ماله صاف می کنیم.


همچنین برای جلوگیری از در رفتن شیر، بتن از جداره ها ( دیوار آجری ) روی سطوح دیواره را کاملا با مشمع مناسب می پوشانیم. دقت شود که مشمع ها کاملا به دیواره قالب بچسبند. ب- در سایر موارد که ناچار به برداشت خاک زمین تا زیر سطح شالوده هستیم می توان از قالب ها ی فلزی یا چوبی استفاده نماییم این نوع قالب ها مخصوصا قالب های فلزی دارای سرعت عمل بیشتری بوده و دفعات زیادی می تواند باز و بسته شود. طبیعی است پس از اتمام بتن ریزی و خشک شدن بتن قالب ها را باز می کنند و مابین شالوده ها و کلافها را با خاک مناسب پر کرده و متراکم می کنند. 4- آرماتوربندی: آرماتوربندی و میلگرد گذاری مطابق با نقشه های اجرایی می شود که شامل میلگردهای اصلی، خاموتها، میلگردهای تقویتی، میلگردهای انتظار ( برای سازه های بتنی ) و بلتها یا انکربلتها ( برای سازه های فولادی ) می باشد.



نکته نخست- میلگردهایی که به صورت شبکه یا خاموت به همدیگر بسته می شوند نیاز نیست که تمام تقاطع میلگردها با سیم آرماتوربندی بسته شوند. بلکه بستن میلگردها به یکدیگر باید چنان باشد که درلحظه بتن ریزی جابه جا نگردند. نکته دوم- پوشش بتن در جایی که در تماس مستقیم با خاک است نباید کم تر از 5/7 سانتی متر باشد. بنابراین در مواردی که کناره بتن شالوده با قالب آجری دائمی پوشیده شده می توان پوشش بتن را به 5 سانتی متر محدود نمود. نکته سوم- رعایت نکات مهندسی در موقعیت و اندازه وصله الزامی است. چنانچه در نقشه ها اندازه وصله یا همپوشانی ( Over lap ) و جای آن نشان داده نشده باشد، حداقل اندازه وصله را 50 برابر قطر میلگرد در نظر می گیریم. البته این مقدار برای ساختمانهای ویژه افزایش یافته و حداقل 75 برابر قطر لحاظ گردد. محل و موقعیت وصله ها در پی های نواری یا زاویه ( که نیاز به وصله دارند ) در جایی باشد که کم ترین تنشهای برش و خشی وجود داشته باشد بدین منظور محدوده یک سوم کناری برای میلگردهای بالا و یک سوم میانی برای میلگردهای پایینی مناسب می باشد. همچنین بهتر است که کلیه میلگردها در یک نقطه وصله نشوند. از انواع وصله های مورد استفاده در شالوده می توان وصله پوششی ( که در بالا ذکر شد )، وصله مکانیکی ( استفاده از کوپلینگ ) و وصله های جوشی نام برد که متداول ترین و ساده ترین آنها در اجرای شالوده وصله پوششی می باشد. همچنین در آن قسمتهایی که اجرای شالوده به علت وجود خطرات احتمالی در هر مرحله انجام خواهد شد در نظر گرفتن حداقل طول وصله به عنوان ریشه برای اتصال میلگرد مرحله بعدی الزامی است. نکته چهارم- رعایت قطر خم در میلگردهای اصلی و خاموت ها مطابق ضوابط آئین نامه بتن ایران ( آبا ) که در مبحث اجرای تیر و ستونهای بتنی آورده شده، الزامی است. 5- بتن ریزی و نگهداری: در ساختمانهای کوچک بتن ریزی شالوده، تیرها، و ستونهای بتنی و حتی سقفها به صورت دستی ریخته می شود گاهی اوقات از بتن سازه های کوچک 250، 500 یا 750 لیتری و یا خلاطه استفاده می شود. ولی در ساختمانهای بزرگ که حجم بتن زیاد است استفاده از بتن سازه های کوچک یا روشهای سنتی هزینه و زمان بیشتری را تلف می کند بنابراین در بتن آماده که توسط ماشین های تراک میکسر حمل می شود و در حمل توسط پمپ داخل موضع ریخته می شود، عمل بتن ریزی را انجام می دهند. بتن مصرفی با هر روشی که ساخته می شود و داخل شالوده ریخته می شود باید دارای کلیه ضوابط فنی و استاندارد های مربوطه که در بخش مصالح ( بتن ) گفته شد باشد. در مرحله ریختن بتن مواظب باشیم تا دانه های بتن از هم جدا نشود. همچنین از ضربه زدن و جابه جا شدن میلگردها مخصوصا انکربلتها و میلگردهای انتظار ستونها شدیدا جلوگیری به عمل آید. چرا که امتداد ستونها به هم خورده و ضایعات جبران ناپذیری را ایجاد خواهد نمود. پیش از بتن ریزی کنترل کردن موقعیت و جانمایی و قطر میلگردها مطابق نقشه های اجرایی پاک بودن محدوده بتن ریزی از انواع نخاله و عاری بودن میلگردها از هر نوع آلودگی از قبیل روغن و هر چیزی که مانع اتصال کامل بتن و میلگرد شود. در هنگام بتن ریزی دقت شود که بتن دقیقا به همه جای شالوده و زیر میلگردها برسد، در مناطقی که تجمع آرماتور زیاد است یا در زیر صفحه کف ستونها ممکن است بتن به خوبی نفوذ نکند. جهت متراکم کردن بتن و خارج کردن هوای اضافی مدفون در دانه های بتن و همچنین جهت هدایت کردن بتن به گوشه ها و جاهایی که گفتیم احتمال نفوذ و قرارگیری کامل بتن وجود ندارد از عمل ویبراسیون یا تراکم توسط ویبراتورهای دستی ( بنزینی ) بهره جسته و از ایجاد پوکی یا کرمو بودن بتن جلوگیری کنیم. انتهای شیلنگ ویبراتور را با زاویه حدود 15 تا 30 درجه داخل بتن فرو کرده و حرکت به صورت رفت و برگشتن و حرکت به سمت جوانب را انجام می دهیم. عمل ویبراسیون به صورت یکنواخت در همه جای بتن مخصوصا در موارد ذکر شده بالا انجام می گیرد. این عمل آن قدر تکرار می شود که بتن متراکم شده و هوای اضافی خارج شود چنانچه بیش مقدار مورد نیاز ویبره تکرار گردد. دانه ها از هم جدا شده و اگر کمتر از مقدار معین ویبراسیون انجام گیرد موجب پوکی و ضعف بتن خواهد شد.

بنابراین ویبراسیون را تا جایی ادامه می دهیم که حبابهای هوا از پایین به سمت رو به بتن می آید و با قطع شدن حبابها ویبره را به سمت دیگری هدایت می کنیم. از ضربه زدن ویبره به میلگردها نیز جلوگیری شود. پس از بتن ریزی بایستی سطح بتن حداقل 3 الی 4 روز مرطوب نگهداشته شود. زمان عمل آوری بتن برحسب روز به دست می آید دراین رابطه T دمای محیط برحسب درجه سلسیوس می باشد. البته این زمان برای سیمانهای پرتلند تیپ 1، 2، 3، 5 صادق است و برای سیمان تیپ 4 که کنیگر است و سایر سیمانها زمان عمل آوری افزوده خواهد شد.



جهت عمل آوری لازم است درمدت زمان تعیین شده سطح خارجی بتن مرطوب نگه داشته شود. در مناطق گرمسیری و درآب و هوای گرم از پوشاندن سطوح بتن با نایلون یا گونی های خیس بهره می جوییم ودر مناطق سردسیر لازم است علاوه بر مرطوب نگه داشتن سطح بتن از یخ زدن آن جلوگیری کنیم تا دمای سطح بتن در هیچ موردی کمتر از 5 درجه سانتی گراد نشود. )

اسم[ویرایش]

  1. شالده: بنیاد، اساس.

منابع[ویرایش]

  • فرهنگ لغت معین

اسم[ویرایش]

نریمان یاراحمدی

  1. پایه
  2. بنیاد

برگردان‌ها[ویرایش]

انگلیسی
texture