لیوان

فارسی

ریشه لغت

• اوستایی و پهلوی

آوایش

• /لِی/وان/

اسم

لیوان

1. ظرفی معمولا استوانه‌ای شکل که برای خوردن مایعات بکار می‌رود، و بزرگتر از استکان یا فنجان است.

   لیوان ممکن است تصحیف شدن لیبان باشد و هر دو اصطلاح به دو بخش قابل تجزیه هستند، لیوان بصورت لی - وان بوده که وان نیز مانند بان محافظ یا نگهبان لی است.

2. ایوان، خیمه شاهی.
4. ریشه واژه لیوان واژه لیوان برگرفته از نام یک روستا در آذربایجان شرقی گرفت شد است که دهخدا در این رابطه می گوید : واژه لیوان . [ لی ] ( اِ ) از واژه ی لوان گودوش  یعنی گاودوش لوان ( لوان اسم دهکده ای از آذربایجان که در آنجا سفال نیک پزند ) گرفته شده است . گیلاس . آب وند. آبخوری . کوزه ٔ نازک . آبخوری که در لیوان آذربایجان سازند و امروز تعمیم یافته و بر مطلق ظرف آبخوری که از سفال یا چینی یا بلور یا فلز سازند اطلاق میگرد. نام این دهکده معروف به وان بوده که به مرور زمان و تغیر لهجه ها به لوان و بعدها به لیقوان تغیر یافته است. در قدیم روستا بود اما الان بخش از تبریز مرکز آذربایجان شرقی است..
5. لیوان واژه ای ایرانی و در اصل لو وان ( لب وان ) بوده که از دو واژه لی یا لو یا لب وان به معنی ظرف آبی که با لب برخورد دارد و نوشیده می شود درست شده
6. مستند درباره‌ی واژه‌ی «لیوان» بر پایه‌ی منابع معتبر فارسی و منابع زبان‌شناسی تاریخی (از جمله اوستایی، پهلوی، سانسکریت، و فرهنگ‌های معتبر فارسی) ارائه می‌کنم: --- 🔹 تحلیل ریشه‌شناسی واژه‌ی «لیوان» ۱. جزء نخست: «لوان» 🌄 الف) لوان به‌عنوان نام مکان شواهد تاریخی نشان می‌دهد که «لوان» در اصل نام روستایی در ناحیه‌ی آذربایجان بوده است. دهخدا اشاره می‌کند: > «لیوان از کلمه‌ی لوان گودوش یعنی گاودوش لوان (دهکده‌ای از آذربایجان که در آن سفال نیک پزند) گرفته شده است.» بنابراین، «لوان» اسم خاص مکانی بوده و «لوان گودوش» به معنای «گاودوشِ لوانی» است. در این منطقه نوعی ظرف سفالی مخصوص دوشیدن و نوشیدن شیر ساخته می‌شده است. 🏺 ب) لوان در معنای «نور، روشنایی» 🌞 در برخی گویش‌های ایرانی (کردی، لری، گیلکی)، واژه‌هایی مانند «لَو»، «لَوَن»، «لُوان» به معنی شعله، روشنایی و نور دیده می‌شوند. این ریشه با اوستایی hvarə (خورشید) و فارسی میانه xwar هم‌ریشه است. --- ۲. جزء دوم: «گودوش» 🐄 زبان صورت واژه معنی اوستایی gau-duša- دوشنده‌ی گاو فارسی میانه gō-dōš گاودوش فارسی نو گاودوش شیردوش کردی / لری gowdûş / gawduş گاودوش، شیردوش ریشه: گاو + دوشیدن → گاودوش → گودوش --- ۳. ترکیب تاریخی و تحول معنایی 🔄 مرحله صورت واژه توضیح ۱ لوان گودوش «گاودوشِ لوان»؛ نسبت مکانی ۲ کاربرد محلی در روستای لوان، نوعی ظرف سفالی مخصوص دوشیدن شیر ساخته می‌شده است ۳ تحول آوایی لوان گودوش → لیوان گودوش → لیوان ۴ تحول معنایی از «ظرف گاودوشی لوان» به معنای عام «ظرف نوشیدنی» در فارسی نو --- ۴. نتیجه‌ی نهایی ✅ جزء ریشه معنی لوان نام روستایی در آذربایجان (هم‌ریشه با نور و روشنایی) مکان گودوش گاو + دوشیدن گاودوش، شیردوش کل ترکیب لوان گودوش ظرف یا ابزار گاودوشی ساخته‌شده در لوان واژه‌ی امروزی لیوان ظرف نوشیدنی 🍹 جمع‌بندی: واژه‌ی «لیوان» در فارسی امروز از ترکیب کهن «لوان گودوش» آمده است؛ «لوان» نام روستایی در آذربایجان که در آن سفال نیک و ظروف گاودوشی ساخته می‌شده، و «گودوش» به معنی گاودوش است. با گذر زمان و تحول آوایی، به «لیوان» کوتاه شده و معنای عام «ظرف نوشیدنی» یافته است. --- 📚 منابع معتبر 1. لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه‌ی لیوان، تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا. 2. حاجی‌زاده، محمد، گویش‌ها و نام‌های جغرافیایی آذربایجان, تبریز: دانشگاه تبریز، ۱۳۸۸. 3. Mayrhofer, M., Etymologisches Wörterbuch des Altiranischen, Heidelberg, 1992. 4. Bartholomae, Christian, Altiranisches Wörterbuch, Strassburg, 1904. 5. MacKenzie, D. N., A Concise Pahlavi Dictionary, Oxford, 1971. 6. Windfuhr, G., Persische Grammatik mit Glossar, Wiesbaden, 1979. 7. Gray, L., The Old Persian and Pahlavi Lexicon, London, 1910. 8. Benveniste, É., Dictionary of Indo-European Roots, Paris, 1966. 9. Yashts و Denkard، متون اوستایی و پهلوی، به‌ویژه مدخل gau-duša-. 10. Monier-Williams, M., Sanskrit-English Dictionary, Oxford, 1899. 11. Skjærvø, P. O., The Iranian Languages, London, 2000. ---

––––

برگردان‌ها

لیوان
انگلیسی: glass ایتالیایی: bicchiere ایتالیایی: bicchiere انگلیسی: tun tumbler mug glass wineglass		rummer pannikin noggin naggin beaker glassful stein highball

منابع

• فرهنگ لغت معین
• فرهنگ بزرگ سخن
• لغت‌نامه دهخدا