پهلوان
فارسی
[ویرایش]ریشه لغت
[ویرایش]- اوستایی و پهلوی
آوایش
[ویرایش]- /پَهلَوان/
صفت نسبی
[ویرایش]
پهلوان
- دلیر، شجاع. نیرومند. مرد میدان.
- ریشه، معنا و تحولات تاریخی واژهی پهلوان را به صورت جامع و دستهبندیشده تحلیل کنیم: --- ۱️⃣ ریشهشناسی واژهی «پهلوان» ریشه اوستایی، پهلوی و سانسکریت: واژهی «پهلوان» از دو بخش تشکیل شده است: 1. پهلو: اشاره به قوم پارت (پهلوی) دارد. 2. -ان: پسوند نسبت، که مجازاً به معنای «فردی با ویژگی مشخص» است. دیدگاه دکتر داریوش کزازی: پهلوان و پهلوی هر دو با قوم پارتی و اشکانیان مرتبطاند و نشاندهندهی دلیری و شجاعت آنان هستند. اوستایی: ریشههایی مانند perezu پهلوی: pahluk/pahluk این ریشهها معانی مرتبط با زورمندی، دلاوری و توانایی دارند. --- ۲️⃣ معنای واژه معنای اصلی: دلاور، زورمند، توانا، یل، پهلوان سپهبد، و کسی که در میدان جنگ شجاعت دارد. گسترش معنایی: «پهلوان این کارست» → کسی که توانایی انجام کاری را دارد. «امیری که بمردی و سپاهکشی از او بهتر نباشد» → کسی که فرماندهی و شجاعت دارد. «پهلوان» = کسی که زادگاهش پارت است. کنایهها و اصطلاحات مرتبط: پهلوانی → شجاعت، توانایی و دلاوری پهلو زدن → برابری کردن با کسی پهلو تهی کردن → پرهیز کردن یا دوری کردن --- ۳️⃣ پهلوان در منابع تاریخی و جغرافیایی تاریخ سیستان: پهلوانان به عنوان سرداران و سپهبدان ذکر شدهاند. دهخدا، فرهنگ معین و برهان قاطع: پهلوان را مرد زورمند، دلیر، بزرگ جثه و درشتاندام معنا کردهاند. فرهنگ جغرافیایی ایران: برخی روستاها در استانهای سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی به نام پهلوان نامگذاری شدهاند. --- ۴️⃣ نکات فرهنگی و تاریخی پهلوان = پهلوی: هر دو واژه ریشه در فرهنگ اشکانی دارند. تأثیر اروپایی: واژهی partisan (پارتیزان) در زبانهای اروپایی از همین ریشه و شیوهی جنگ پارتیها برگرفته شده است. نمادها: پهلوانان در ایران باستان نماد دلاوری، توانایی، خردمندی و رادمردی بودهاند. --- ۵️⃣ تعریف خلاصه > پهلوان: مردی زورمند، دلیر و شجاع، معمولاً با ریشه و فرهنگ پارتی و اشکانی، کسی که در میدان جنگ و دلاوری سرآمد است، و نماد توانایی، دلاوری و بزرگواری است. --- ۶️⃣ منابع معتبر کتابی 1. دکتر داریوش کزازی، ریشهشناسی واژههای فارسی باستان و پهلوی، تهران: نشر مرکز، ۱۳۹۰ 2. دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ 3. فرهنگ معین، محمد معین، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲ 4. برهان قاطع، محمدعلی موحد، تهران: نشر علم، ۱۳۷۵ 5. فرهنگ جغرافیایی ایران، سازمان جغرافیایی کشور، تهران: ۱۳۶۹ 6. فروزانفر، محمد، تاریخ ادبیات ایران باستان، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۵۷ 7. هرتسفلد، ارنست، ایران باستان، ترجمهی احمد کسروی، تهران: ۱۳۳۰ 8. کسروی، احمد، تاریخ اجتماعی ایران، تهران: نشر مرکز، ۱۳۵۴ 9. پورداوود، محمود، اسطورههای ایران باستان، تهران: انتشارات توس، ۱۳۶۰ 10. اشمیت، کارل، ایرانشناسی و تمدن اشکانیان، تهران: نشر علمی، ۱۳۶۵ ---
واژههای مشتق شده
[ویرایش]برگردانها
[ویرایش]| ترجمه | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
منابع
[ویرایش]- فرهنگ لغت معین