کمبوجیه

از ویکی‌واژه
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نام[ویرایش]

کمبوجیه در پارسی باستان کمبوجیه، در زبان عیلامی کنبوزیه، در اکدی کمبوزیه و در زبان آرامی کنبَوزی خوانده می‌شد.این نام در اسناد مصری کنبوت و کمبات و در زبان یونانی کامبوزس تلفظ می‌شده‌است. از مورخان دورهٔ اسلامی، ابوریحان بیرونی نام این شاه را قُمب‌سوس و قُمبوزِس و ابوالفرج بن عبری آن را قُمباسوس بن کوروش نوشته‌اند.

ریشه‌شناسی و معنا[ویرایش]

این نام، نام دو تن از شاهان هخامنشی است. براساس نظر برخی از دانش‌پژوهان، ریشهٔ این نام عیلامی است. اما پژوهشگران دیگری از جمله ارنست هرتسفلد، فریدریش فون اشپیگل و جیمز هوپ مولتن، آن را با قبیله‌های سانسکریت‌زبان موسوم به کمبوجه، که در شمال‌غرب هند زندگی می‌کنند، در پیوند می‌دانند و بر این باورند که کمبوجیه صورت وصفی نام این قبیله‌ است.

اشپیگل همچنین معتقد است که کمبوجیه و کوروش نام دو قهرمان افسانه‌ای پیشاتاریخی هندوایرانیان بوده‌اند (پیش از جدایش میان ایرانیان و هندوآریایی‌ها) که سپس این دو قهرمان در دودمان پادشاهی هخامنشی به‌طور طبیعی تجدید حیات یافته‌اند و سپس چنین اظهار نظر می‌کند که اسطوره‌های مربوط به کوروش تا درجهٔ زیادی حاصل درهم‌آمیختگی میان داستان کوروش افسانه‌ای پیشاتاریخی و کوروش تاریخی است. جیمز هوپ مولتون نظریهٔ اشپیگل دربارهٔ ریشه‌شناسی این دو نام را بهترین تفسیر موجود می‌داند. اما ریچارد نلسون فرای این تفسیر را نادرست می‌داند و معتقد است که پیش‌تر نیز نام دو تن از هخامنشیان، کمبوجیه بوده‌است و گزارش‌های حضور کمبوجیه در شرق ایران هنوز تأیید نشده‌اند.

در مقابل، آرنولد توینبی استادانه استدلال می‌کند که این دو نام فارسی، از نام کوچ‌نشینان اوراسیایی کمبوجه و کورو -که در متن‌های سانسکریت از ایشان یادشده- گرفته شده‌است که بر طبق گفتهٔ او در عصر مهاجرت در سده‌های هشتم و هفتم پیش از میلاد به ایران و هند وارد شده‌اند. توینبی نتیجه می‌گیرد که فتح جهان به دست شاخهٔ بزرگ‌تر دودمان هخامنشی با دلاوری نیروی کمکی کوچ‌نشینان کامبوجه و کورو به دست آمد، از این‌رو برای یادبود این موضوع، شاخهٔ بزرگتر خاندان، همهٔ شاهزادگان بزرگ خود را از کورش یکم به بعد یک‌سره کوروش و کمبوجیه نام‌گذاری نمود.

منابع[ویرایش]

  • پیرنیا، حسن. ایران باستان. ج. نخست. چاپ چهارم. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۹.
  • فرای، ریچارد نلسون. «هخامنشیان». در تاریخ باستانی ایران. ترجمهٔ مسعود رجب‌نیا. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۸.
  • Dandamayev, Muhammad A. “CAMBYSES”. In Encyclopædia Iranica. vol. 6. New York: Bibliotheca Persica Press, 1993. 726-729. Retrieved ۲۰۱۲-۰۷-۲۰.
  • Tarvernier, J.. Iranica in the Achaemenid Period (CA. 550-330 BC): Lexicon of Old Iranian Proper Names and Loanwords, Attested in Non-Iranian Texts. Peeters, 2007. ISBN ‎978-9042918337.
  • Moulton, James Hope. Early Zoroastrianism. London: Elibron Classics, 2004. ISBN ‎1-4212-6765-9.
  • Curtis, Vesta Sarkhosh. Birth of the Persian Empire, Vol. 1. I.B. Tauris, 2005. ISBN ‎978-1845110628.
  • Toynbee, Arnold Joseph. A study of history. vol. 7. Royal Institute of International Affairs, 1961.
جستجو در ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا مقاله‌ای دربارهٔ کمبوجیه دارد