آق
فارسی
[ویرایش]گونههای دیگر نوشتاری
[ویرایش]ریشه لغت
[ویرایش]- اوستایی
- دو ریشهی کاملاً متفاوت برای «آق / آغ» وجود دارد --- ۱. در ترکی آق / Aq: صفت بهمعنای سپید، سفید (در برابر «قارا = سیاه»). این واژه در زبانهای ترکی قدیم و جدید بسیار رایج است. مثلاً: «آق سو» = آب سفید (آب زلال) «آق قویونلو» = گوسفند سفید (نام ایل ترکمانی) «آق قاپو» = در سفید 📖 منابع: Clauson, Sir Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford, 1972. Doerfer, Gerhard. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. Wiesbaden, 1963. لغتنامه دهخدا، مدخل «آق». فرهنگ معین، مدخل «آق». --- ۲. در اوستایی و فارسی āγa / aγa / agha: در اوستایی و فارسی میانه بهمعنای بد، زشت، گناه. این واژه در متون اوستایی (وندیداد، یسنا، یشتها) بارها آمده است: aγa = بدی، زشتی، گناه. abadaēna = بددین، بدکیش (لقب ضحاک در متون اوستایی). 📖 منابع: Bartholomae, Christian. Altiranisches Wörterbuch. Strassburg, 1904. (s.v. aγa) Darmesteter, James. Le Zend-Avesta, 3 vols. Paris, 1892–1893. رشید یاسمی. فرهنگ واژههای اوستا. تهران، ۱۳۲۳. ص ۴۱. پاشنگ، محمد. فرهنگ واژگان اوستایی. تهران، ۱۳۸۵. --- ۳. تمایز ریشهای بنابراین، «آق» در ترکی (سپید) و «آغ/آق» در اوستایی (بد، گناه) دو واژهی متفاوتاند و ریشهی مشترکی ندارند: ترکی: از ریشهی کهن ترکیک aq (= سفید). اوستایی: از ریشهی هندواروپایی h₂eg- / h₂egʰ- (= بد، زشت). --- ✅ نتیجه: واژهی «آق» در ترکی و «آغ/آق» در اوستایی و فارسی همریشه نیستند و تنها بهصورت ظاهری شبیهاند. --- 3. جلیل دوستخواه، فرهنگ واژههای اوستا، ص ۴۱. 4. ژاله آموزگار – احمد تفضلی، فرهنگ واژگان اوستایی. 5. Bartholomae, Altiranisches Wörterbuch, Leipzig, 1904, s.v. aγa. 6. Mayrhofer, EWAia (Etymologisches Wörterbuch des Altindischen), Bd. I, s.v. ágha. ---
آوایش
[ویرایش]- /آق/
اسم
[ویرایش]
آق
- (گفتگو): مخفف آقا. آق جواد، آق ماشاالله. آقپز، آقتپه.
صفت
[ویرایش]واژههای مشتق شده
[ویرایش]- ↑ واژگانِ (آغ، آق) به چمِ (سپید) واژگانی هندواروپایی هستند. در زبانِ سانسکریت به (سپید، روشن، مایل به زرد )، (gaura) گفته میشده است. نیاز به یادآوری است که در زبانهایِ اوستایی و سانسکریت واژگانی که به (ر، رَ) میانجامند، در یک روندِ زبانی یا به همین شکل میمانند، یا آوایِ (ر/رَ) در آنها حذف میشود یا دچارِ جایگشتِ آوایی با آوایِ پیش از خود میشود (آغر/ آغار) /آغ (زدایشِ آوایِ (ر). چنانکه در رویهیِ 599 از نبیگِ (فرهنگِ سَنسکریت- فارسی) آمده است.