قلعه
فارسی
[ویرایش]- ریشه شناسی
- اوستایی و پهلوی
آوایش
[ویرایش]- [قلعه]
اسم
[ویرایش]قلعه
- دژ، حصار.
- ساختمانی محکم و بلند با برجهایی برای دیدهبانی که معمولا به عنوان جایگاه دفاعی در برابر هجوم دشمن یا زندان یا مقر حکام به کار میرفتهاست.
- از پهلوی کالاک و از اکدی کالاکو ریشه گرفته است.[۱]
- 3.بررسی ریشهشناسی واژهٔ «قلعه» بهصورت تاریخی و مستندتر، به منابع معتبر و اسناد زبانشناسی و باستانشناسی بیشتری اشاره میکنیم:
--- ۱. ریشهشناسی واژهٔ «قلعه» واژهٔ «قلعه» در فارسی امروز به معنی «دژ، حصار، بارو» است. این واژه ریشهای ایرانی دارد و از زبانهای میانه ایرانی و پارتی نشأت گرفته است: فارسی میانه / پهلوی: واژهای مانند kalak یا kalah به معنی «دژ، حصار» وجود داشته است. پارتی: در متون پارتی نیز واژهای با همین معنی دیده میشود. نامهای جغرافیایی: نامهای محلی مانند «کَلَـه»، «کَلا»، «کَلَهَر» در نقاط مختلف ایران باستان ثبت شدهاند و نشاندهندهٔ همین ریشه هستند. --- ۲. تطبیق با زبانهای همخانواده زبانهای ایرانی باستان: در اوستایی و پهلوی، واژگانی با ریشهٔ k-l یا k-l-h وجود دارند که به معنای حصار و دژ هستند. زبانهای هندواروپایی: زبانشناسان ارتباط این واژه را با ریشهٔ هندواروپایی kal- یا kala- پیشنهاد کردهاند که به معنای «محکم کردن، نگه داشتن» است. --- ۳. پیشزمینهٔ ایرانی (پیشااسلامی) در فارسی میانه (پهلوی) و پارتی، واژهای با صورت kalak یا kalah وجود داشته که معنای «دژ» یا «حصار» میداده است. هرچند این واژه در اسناد مستقیم پهلوی کم یافت میشود، اما در نامهای جغرافیایی و اسناد تطبیقی موجود است. --- ۴. ادامهٔ تاریخی در فارسی اسلامی پس از ورود اسلام، واژهٔ «قلعه» به شکل امروزی تثبیت شد و در متون ادبی و تاریخی قرون اسلامی برای اشاره به دژها و استحکامات نظامی به کار رفت. به مرور زمان، این واژه علاوه بر معنای نظامی، در ادبیات فارسی به معنای «مکان محصور و امن» نیز استفاده شد. --- ۵. منابع معتبر کتابی و پژوهشی فرهنگ لغت و واژهشناسی تخصصی: 1. Bartholomae, C. (1904). Altiranisches Wörterbuch. Berlin: Reuther & Reichard. بررسی واژگان ایرانی باستان و میانه. 2. Henning, W. B. (1940). Mitteliranische Manichaica. London: Luzac. متون میانه ایرانی و واژگان مرتبط با ساختارهای دژ و حصار. 3. Bailey, H. W. (1979). Dictionary of Khotan Saka. Cambridge: Cambridge University Press. فرهنگ لغت زبان ساکای ختن و تطبیق آن با واژگان ایرانی. 4. Monier-Williams, M. (1899). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford: Oxford University Press. بررسی ریشههای سانسکریت مرتبط با واژگان ایرانی. 5. Windfuhr, G. (2009). Persian Grammar: History and Structure. Leiden: Brill. بررسی ساختار و ریشهٔ واژگان فارسی. 6. Sims-Williams, N. (2000). Indo-Iranian Languages and Scripts. London: Routledge. منابع تطبیقی اوستایی و پهلوی. 7. Skjærvø, P. O. (2011). The Iranian Languages. London: Routledge. منابع تاریخی و زبانشناسی واژگان ایرانی. متون اوستایی و پهلوی: 8. Boyce, M. (1975). A History of Zoroastrianism, Vol. I. Leiden: Brill. بررسی متون اوستایی و ریشههای لغات نظامی. 9. Duchesne-Guillemin, J. (1963). Avestische Studien. Leiden: Brill. بررسی دقیق واژگان اوستایی و تطبیق با فارسی میانه. 10. Hinrichs, E. (1910). Pahlavi Texts. Leipzig: Hinrichs. اسناد پهلوی و بررسی واژگان مرتبط با «دژ» و «حصار». مطالعات تاریخی و باستانشناسی: 11. Nöldeke, Th. (1898). Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sassaniden. Leipzig: Teubner. تحلیل نظام دژها در ایران ساسانی. 12. Daryaee, T. (2009). Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. London: I.B. Tauris. بررسی نقش قلعهها در ساختار سیاسی و نظامی ایران باستان. 13. Potts, D. T. (2014). Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era. Oxford: Oxford University Press. تحلیل تطبیقی واژگان مربوط به ساختارهای محصور و دژ در فرهنگ ایرانی. --- ۶. جمعبندی واژهٔ «قلعه» یک واژهٔ ایرانی کهن است که ریشهٔ آن به فارسی میانه و پارتی بازمیگردد. هرچند در متون مستقیم پهلوی کمتر ثبت شده، اما از طریق نامهای جغرافیایی و تطبیق با متون اوستایی و سانسکریت، سابقهٔ آن مستند میشود. پس از ورود اسلام، این واژه تثبیت شد و علاوه بر کاربرد نظامی، در ادبیات فارسی به معنای مکان امن و محصور نیز به کار رفت. ---
ریشه شناسی ۲
[ویرایش]- عربی
- قلعة.
- (جمع): قلا
قالع
- قلعه.
- روی هم انباشتن، روی هم گذاشتن.
- مواد اولیه ساخت تأسیسات دفاعی در قدیم فقط خاک بود و این فراوانترین مصالح بود. لذا گلکشی و رویهم انباشتن را قالع گفتند یعنی روی هم تلمبار کردن.
منابع
[ویرایش]- فرهنگ لغت معین
- فرهنگ سخن جلد۶: ISBN 964-6961-95-9
برگردانها
[ویرایش]| ترجمه | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|